روش های تحقیق در علوم اجتماعی

مطالب وتعاریف مهم روش تحقیق در علوم اجتماعی

مطالب وتعاریف مهم روش تحقیق در علوم اجتماعی

1-    پژوهش چیست ؟تحقیق عبارت از بررسی ومطالعه منظم ،کنترل شده وآزمایش قضیه های فرضی درباره ی روابط احتمالی بین پدیده های طبیعی با دیدی انتقادی می باشد .تحقیق دارای دو شرط می باشد 1- کنترل دقیق ،شرطی که مانع تاثیر عوامل نامربوط ومزاحم می شود  2- نمونه گیری صحیح ،شرطی که یافته های پژوهشی راقابل بسط وتعمیم می سازد .(کرلینجر ، )

2-    مفهوم روش[1] درتحقیق چیست ؟  روش به معنای درپیش گرفتن راهی ویا معین کردن مراحلی است که برای رسیدن به هدفی ،می باید با نظمی خاص آنها را دنبال کرد .

روش : مجموعه اسلوب ها وطرقی است که وصول به حقیقت وهدف مورد نظررا ممکن وآسان می سازد (کالتون)

روش : کلیه ابزارووسایل ومجمعه مراحلی است که برای جمع آوری اطلاعات وکیفیت بررسی انها جهت وصول به یک هدف خاص انتخاب می شود .(سینگلتون)

وِیژگی های روش عبارتند از : 1- انتظام         2- عقلانی بودن ودوری از توهمات وعواطف                           3- روح علمی ،بی طرفی ،تسلط بر خویشتن ،صبر وتواضع 4- واقعیت گرایی

3-    انواع تعریف را نام ببرید ؟ تعاریف مفهومی -   تعاریف عملیاتی – تعاریف تحلیلی –تعاریف واقعی  

4-    تعریف مفهومی : عبارات یا کلامی هستند که واژه یا اصطلاحی گنگ ووسیع را تشریح می کنند که دو صفت دارند الف) مفهوم بایدبا کلمات دیگری به غیر از خود کلمه تعریف شود   ب) تعریف مثبت بر تعریف منفی رجحان دارد .

5-    تعریف عملیاتی : عبارت است ازمشخص ساختن وتعریف نمودن آن متغیر وتعیین عملیات ومعیارها وملاک های تجربی برای اندازه گیری وسنجش آن می باشد .

6-    مفهوم : مفهوم ساده ترین ومختصر ترین تعریف یا استنباط از یک پدیده است ( درخت، انسان و .........)

7-    متغیر: متغیر ویژگی وخصیصه ای است که بیش ازیک طبقه (مقدار) دارد.(دواس ،پیمایش در تحقیقات اجتماعی /36) وقتی مفهوم بیانگر دو یا چند ارزش کمی یا کیفی باشد یه متغیر تبدیل می شود مثال انسا ن مفهوم است وجنس متغیر چون شامل مرد وزن میشود یا سن متغیر است چون شامل کلیه سنین می شود وکار عمده تحقیق ،اندازه گیری متغیر ها وکشف روابط بین آنها ست .

8-   انواع متغیر : 1- وابسته یا تابع : متغیری که تحت نفوذ یک یا چند متغیر مستقل قرار می گیرد متغیر وابسته همان معلول است که تحت تاثیر علت قرارمی گیرد . 2- متغیر مستقل :همان علت است که خود بر متغیر دیگر(وابسته ) تاثیر می گذارد   3- متغیر رابط :وسیله است که متغیرمستقل از طریق آن بر متغیر وابسته اثر می گذارد (دواس ،پیمایش در تحقیقات اجتماعی /37)

9-   فرضیه : نظر ،عقیده ،حالت ،بیان مبتنی بر حدس یا یک پیشنهاد موقتی یا پاسخ سنجیده موقتی است که قبل از پژوهش علمی تنظیم وپذیرفته می شود به عبارت دیگر فرضیه حدس و گمان موقتی است که باید در طول تحقیق اثبات یا رد شود .

10- پیشنهاد علمی : روابط بین دو یاچند متغیر را به صورت احتمالی بیان می کند  ودربیان آن عمومیت ،قاطعیت وحنمیت قانون وجود ندارد .

11- قانون : قانون مبین یک رابطه حتمی ،دائمی وبدون قید وشرط بین دو یا چند متغیر است .از دیدگاه دیگرتکرار تایید نسبی یک فرضیه به طور تجربی ،آن را به حالت یک قاون درمی آورد .

12- تئوری یا نظریه :مجموعه ای از فرضیه هاست که به طور سیستماتیک با یکدیگر مربوط باشند .که دارای شروط زیر می باشد .   

الف) قابلیت آزمون تجربی انها وجود داشته باشد (اثبات گرایی ) 2- فابلیت توصیف ،تشریح وپیشگویی یک پدیده را داشته باشند  3- تایید نسبی روابط وقواعد ارائه شده در فرضیه را که از طریق تجربی صورت می گیرد در بر گیرد .

13- اعتماد :اگر یک روش اندازه گیری یا یک وسیله اندازه گیری چندین مرتبه برای اندازه گیری وبه دست آوردن حقیقتی از یک شی ء یا موضوع خاص به کار رود ومکررا همان حقیقت را نشان دهد آن روش یا وسیله دارای اعتماد خواهد بود .

14- اعتبار :درجه ومیزان صحت وواقع نمایی یک وسیله اندازه گیری ،قابلیت آن وسیله را نشان می دهد وقتی وسیله ای دارای اعتبار است که بتواند  موضوع مورد نظر را بسنجد مثلا اگر پرسشنامه ای داشته باشیم وبخواهیم با آن میزان بیگانگی رابسنجیم پرسش نامه با ید بتواند همان بیگانگی را بسنجد.

15 – روایی وپایایی تحقیقات کیفی: برای سنجش قابلیت اعتماد واعتبار روش های تحقیق مبتنی بر پدیدار شناسی وتحقیق کیفی از اصطلاح (خطا سنجی ) استفاده می شود

1-    جمعیت آماری : گروه یا مواردی که محقق علاقمند به کشف اطلاعات درباره آنها ست جمعیت آماری یا جمعیت آزمایش می نامند .

2-    نمونه :برای این کهما نمی توانیم گروههای بزرگ را به طور کلی مورد بررسی قرار دهیم (هزینه فراوان- وقت زیاد – و...) باید از میان جمعیت کل تعدادی را انتخاب کرده واز آنها اطلاعات جمع آوری کنیم که به این گروه کوچک نمونه می گویند .

·        حجم نمونه به دو عامل کلیدی بستگی دارد. الف) درجه دقت مورد نظر برای نمونه – میزان تغییردرجمعیت بر حسب خصوصیات نمونه 

نمونه گیری به طرق زیر انجام می پذیرد .

نمونه گیری احتمالی

نمونه گیری غیر احتمالی

تصادفی ساده

سیستماتیک

طبقه بندی

خوشه ای چند مرحله ای

نمونه گیری تعمدی

نمونه گیری سهمیه ای

نمونه های در دسترس

منبع :پیمایش در تحقیقات اجتماعی –دواس 75

 

3-    قابلیت تعمیم پذیری : نتایج حاصل از بررسی نمونه ها به صورت صد درصد قابل تعمیم به کل جمعیت نمی باشد پس ما باید در نمونه گیری مواظب باشیم که تورش های اساسی نمونه گیری زیاد تاثیر نگذارند ونمونه گیری را دچار تورش ننمایند زیرا دراین صورت ما نمی توانیم نتایج حاصل از نمونه به کل تعمیم دهیم اساسا تعمیم پذیری برای تحقیقات کیفی معنا ندارد لذا برای تحقیقات کیفی از قابلیت اعتماد استفاده نمی کنیم .

4-    پارامتر:هریک از خصوصیات مختلف جمعیت آماری را یک پارامتر می گویند .( میانگین سن –)

16 – روش شناسی : مجموعه ای از فرایند ها وقواعدهاست که درقالب یک نظم سیستماتیک وروش های اجرایی، محقق رادرپاسخ به سوالات تحقیق هدایت می کند . ویا( روش شناسی  به مجموعه ای به هم پیوسته از قواعد ،اصول وروش های معمول در یک رشته از دانش اطلاق می شود  abbott & guijt )

دست یابی به هدف های تحقیق میسر نخواهد بود مگر این که روش شناسی دقیقی به کار برده باشیم .

17- تقسیم بندی تحقیق از نظر تعداد محقق:

1-    فردی                          2-  گروهی                          3- سازمانی                            4- فردی – گروهی

18- تقسیم بندی تحقیق از نظرشیوه عمل :

·        عمودی : تحقیقی که چند محقق یکی پس از دیگری به بررسی یک فصل از تحقیق بپردازند واین فصول را کنار هم قرار داده وحاصل را به صورت مجموعه کامل در آورند .

·        افقی یا موازی : چند محقق یک موضوع را مورد بررسی قرار داده ونتیجه را عرضه نمایند و با مقایسه نتایج آنها به یک نتیجه کلی دست یافته می شود .

19- تقسیم بندی تحقیق از نظرارزش علمی :

·        تحقیق سطحی : که تکیه بر ظواهر امر دارد وارزش علمی چندانی ندارد وداری مشخصات ( مرز مشخصی ندارد –بدون روایی است – اظهار نظرها کلی است – رره حل را عمقی نمی شکافد- ازتمام جهات مسئله را نمی کاود – محک مناسبی برای سنجش صحت یا خطای پژوهش ارائه نمی شود )

·        تحقیق عمقی : که همان تحقیق علمی است  که اهداف زیررا دنبال می کند1- تکیه بر روابط علی ومعلولی دارد 2- کشف حقیقت 3- اسناد ومنابع مورد استفاده قطعی ودست اول است 4- کار محقق قابل ادامه وتکرارپذیر است 5- اظهارنظرها باتفکر عمیق وهمه جانبه است 6- محصول کاردانشمندان ،حق جویان ومتفکران واقعی است .

 

20- - تقسیم بندی تحقیق از نظرکاربرد:

·        تحقیق بنیادی : عبارت است از فعالیت های نظری وتجربی که با اهداف دست یابی به دانش جدید در قالب یک پدیده بدون در نظر گرفتن کاربرد خاصی انجام می پذیرد .مانند :

·        تحقیق کاربردی :عبارت است از فعالیت هایی که با هدف کاربرد واستفاده عملی از دانش ویا تئوری های علمی انجام  می شود یا ( هرنوع کاوش اصیل به منظور کسب دانش علمی وفنی جدید که برای آن کاربرد ویژه ای  درنظر گرفته شده است مانند : استفاده از دانش ژنتیک برای اصلاح نژاد دام  

·        تحقیقات توسعه ای :عبارت است از فعالیت های تحقیقاتی سیستماتیک که با هدف تولید مواد ، تکنولوژی جدید وبه کارگیری روشها ،خدمات وبهبود اساسی در تولید بر مبنای نتایج به دست آمده از تحقیقات کربردی انجام می شود .

21 - تقسیم بندی تحقیق از نظرمکان:

·        کتابخانه ای : که درآن محقق با مراجعه به اسناد و منابع موجود اطلاعات را جمع آوری کرده وتجزیه وتحلیل می کند .

·        آزمایشگاهی : محقق تحقیقات خود رادرمقیاس آزمایشگاهی انجام می دهد واز این طریق به دانش پایه واساسی دست می یابد .

·        اینترنتی : جمع آوری اطلاعات از طریق اینترنت انجام می گیرد .

·        میدانی : تحقیقی که در یک گستره بزرگ مکانی انجام می شود .معمولا در تحقیقات زمینه یابی (پیمایش) با استفادهاز نظرسنجی در یک میدان انجام می شود .

22-  تقسیم بندی تحقیق از نظرشیوه تجزیه وتحلیل:

·        آمارتوصیفی : تحقیق توصیفی با چگونگی امور ونه چرایی آنها سرو کار دارد (دواس ،پیمایش در تحقیقات اجتماعی /33) دراین نوع تجزیه وتحلیل سعی براین است که حاصل ونتیجه بررسیها به صورت گزارش در قالب نمودارها، هسیتوگرامها ، توابع توزیع آماری با استفاده از آمارهای میانه ،مد، میانگین ،واریانس و.. عرضه می شود . درتحقیق توصیفی باید معین کنیم که به دنبال توصیف چه چیزی هستیم .

·        آمار تحلیلی(تبینی) :تحقیقات تبیینی به دنبال چرایی امور هستند وبااستقاده از استدلال وبرهان ،تجزیه وترکیب وروش مقایسه ای به اثبات یا رد نظریه ی ارائه شده می پردازد .ودرتحقیق تبیینی باید پرسید 1- در پی تبیین چه چیزی هستیم 2- عللم ممکن کدامند 3- کدام علل را مورد بررسی قرار می دهیم 4- سازوکارهای ممکن کدامند (دواس ،پیمایش در تحقیقات اجتماعی /40 )

23- تقسیم بندی تحقیق از نظرزمان :

·        تحقیقات مقطعی : شامل پژوهش های کلی است که صرفا در یک زمان خاص انجام می پذیرد وواقعیت رادریک برهه از زمان به کنکاش می نهند .

·        تحقیقات طولی : تحقیقاتی که در چند مقطع زمانی صورت می گیرند هدف ای این تحقیق این است که حرکت پدیده در طول زمان شناخته شود .   انواع مطالاعت طولی   1- پانل : مطالعه یک روستا ،خانواده ، یا یک پدیده اجتماعی مطالعه می شود .  2- روند پژوهی : درآن به جای مطالعه نمونه ای واحد ازنمونه های متعدد ی که در ویژگی های اصلی مشابه هستند در طول زمان مطالعه می شوند .

24- تقسیم بندی تحقیق از نظرهدف تحقیق :

·        اکتشافی : شامل کوششی است برای این که بدانیم پیدیده ای وجود دارد یانه ؟مانند تصمیم در مورد نشستن کدام دانشجو در ردیف اول کلاس

·        توصیفی :آزمایش یک پدیده برای بیان تعریف کاملتری ازآن یا تفاوت ان با سایر پدیده ها می باشد .مثال ارائه گزارش ی در مورد این که چه تعداد ازپاسخگویان مرد وچه تعداد زن هستند .

·        پیش بینی :

·        تبیین وکنترل:

·        عملی :

 

24- - تقسیم بندی تحقیق از نظروسعت:

·         مطالعات پهنانگر:منظور تحقيقاتي است كه بر روي جمعيتي وسيع صورت مي گيرند. گاه كل جامعه آماري در اين نوع پژوهش مطالعه مي شود. بنابراين در اين تحقيقات بيشتر مباحث عيني و سوالاتي با عمق كم مطرح مي شوند. به عنوان مثال، چنانچه تحقيقي در باب گزينش همسر در شهر بافت مورد نظر است، بايد كل خانواده هاي بافتي يا نمونة نمايايي از آنها، مورد مطالعه قرار گيرند. در اين حال، سن جنس، وضع تحصيل، وضع اشتغال زوجين و خانواده آنان سوال مي شود و در نهايت، چگونگي همسرگزيني نيز به پرسش نهاده مي شود.

·        مطالعات ژرفانگر:منظور تحقيقاتي است كه پديده را درعمق بشكافند، از علل و عوامل سخن گويند، و بار كيفي، ارزشي و ذهني پديده ها را بازيابند. به عنوان مثال، در تحقيق بالا، هنگامي كه محقق درصدد بازيابي اين نكته است كه چرا اين مردم در اين سن ازدواج مي كنند؟ يا چرا فاصله سني زوجين در اين حدود جاي مي گيرد؟ يا چرا گزينش همسر همواره باواسطه صورت مي پذيرد؟ بايد از روشهاي ژرفانگر بهره جويد.

 

 

 

 

25- تقسیم بندی تحقیق از نظروسعت:

·         تحقيقات در جامعه شناسي كلان:منظور تحقيقاتي است كه جامعه اي كلي و وسيع را در بر مي گيرد، نظير مطالعاتي در باب جوامع فئودالي يا صنعتي و… اين نوع تحقيقات خصوصياتي چند دارند:

- اكثر بر اسناد و مدارك يا مطالعات اسنادي متكي مي باشند.

- ديدگاهي ساختي يا ساخت گرايانه دارند، به اين معني كه كل يا منظومه را به عنوان واحد تحقيق در بر مي گيرند و ضمن پذيرش اين نكته كه هر كل يا مجموعه از عناصري چند پديد مي آيد، بر تركيب خاص آنان نظر دارند و مي پذيرند كه در اين تركيب، ويژگيهاي تازه اي، مجزا از عناصر آن، ظهور پيدا مي كند.

- در اين تحقيقات، معمولاً كار آزمايش، يا به بيان ديگر، دستكاري منتظم و عمدي متغيرها، غير ممكن است. به عبارت ديگر، چگونه مي توان در درون كل يك جامعه وسيع، عنصر يا عناصري را به دلخواه وارد كرد و درصدد بررسي تأثيرآن برآمد؟

·        . تحقيقات در جامعه شناسي ميانه:منظور تحقيقاتي است كه بر روي گروههاي بزرگ صورت مي گيرند، نظير احزاب، سنديكاهها و… اينجا نيز همان  ويژگيهاي اساسي به چشم مي خورد. به عنوان مثال، در اين نوع تحقيقات نيز امكان دستكاري عناصر به منظور بررسي نتايج آن نيست، بنابراين در اين پژوهشها محقق از چند رويه ديگر سود بر مي گيرد:

-         آزمايش ميداني: برخلاف تحقيقات صرفاً آزمايشگاهي اينجا محقق بدون دخالت عمدي در واقعيت، دگرگونيهاي آن را مي سنجد و از آن نتايجي چند بر مي گيرد:

-          دستاوردهاي مردم شناسي: زماني كه محقق نمي تواند واقعيت را دگرگون سازد، مورد دگرگون شده آن را در جوامع  ديگر مي بيند و به استنتاج مي پردازد.

-         استفاده از تاريخ

·        - تحقيقات درجامعه شناسي خرد:

-         اين نوع مطالعات نيز، كه بر روي گروههاي كوچك و مناسبات بين افراد متمركزند، ماهيت خاص خود را دارا هستند:

-          امكان آزمايش به معناي دقيق كلمه را به دست مي دهند.

-         كنترل متغيرها درآنان به سادگي بيشتري صورت پذيراست.

 

26- - تقسیم بندی تحقیق از نظرروش تحقیق:

·        تحقیق تاریخی:

واحد تحلیل: واحدی است که اطلاعات ازآن گردآوری می شود .واحدی که خصوصیات آنرا توصیف می کنیم .

27-

 

                                                                                                            



[1] -METHOD

 

                                                                                                            



[1] -METHOD

+ نوشته شده در  جمعه چهارم دی 1388ساعت 14:38  توسط عبدالله روشنایی   |